ERN, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nı dört yıllık modernizasyon sürecine aldı. Yenilme sonrasında 10 kat daha hızlı çalışması öngörülen sistem ile daha hassas ölçümler, mevcut fizik kuramlarında bugüne kadar fark edilmeyen sapmaları ortaya çıkarabilir ve yeni fizik kuramlarının geliştirilmesine kapı aralayabilir.
Dünyanın en büyük ve en güçlü parçacık hızlandırıcısı (atom altı parçacıkları çok yüksek hızlarda çarpıştırarak evrenin temel yapı taşlarını inceleyen araştırma tesisi) olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), bugüne kadarki en kapsamlı dönüşüm sürecine girdi.
Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN), hızlandırıcıyı kapatarak yaklaşık dört yıl sürecek modernizasyona başladı. Çalışmaların tamamlanmasının ardından sistem, 2030 yılında Yüksek Parlaklıklı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (High-Luminosity LHC - HiLumi LHC) adıyla yeniden faaliyete geçecek.
Yaklaşık 27 kilometre uzunluğundaki yer altı tünelinde protonları (atom çekirdeğinde bulunan pozitif yüklü temel parçacıklar) ışık hızına yakın hızlarda çarpıştıran LHC, bugüne kadar modern fiziğin en önemli keşiflerinden biri olan Higgs bozonunun (parçacıklara kütle kazandıran Higgs alanının taşıyıcı parçacığı) bulunmasını sağlamıştı. CERN, yeni yükseltmeyle birlikte cihazın çok daha hassas ölçümler yapabileceğini ve şimdiye kadar ulaşılamayan miktarda veri toplayabileceğini belirtiyor.
ÇARPIŞMA SAYISI YAKLAŞIK 10 KAT ARTACAK
Yükseltme kapsamında hızlandırıcının kritik bileşenleri değiştirilecek ve yeni nesil süper iletken mıknatıslar (elektrik akımını dirençsiz ileterek çok güçlü manyetik alan üreten mıknatıslar) kurulacak. Böylece parçacık çarpışmalarının sayısı mevcut tasarıma göre yaklaşık 10 kat artırılacak. Bilim insanları, daha fazla çarpışmanın çok daha fazla veri anlamına geldiğini ve bunun da bugün tespit edilmesi mümkün olmayan son derece nadir fiziksel olayların gözlemlenmesini sağlayacağını ifade ediyor.
KARANLIK MADDE VE ANTİMADDE GİZEMİ ARAŞTIRILACAK
Toplanacak yeni verilerin, evrenin en büyük bilinmezlerinden bazılarına ışık tutması bekleniyor. Araştırmacılar özellikle karanlık maddenin (varlığı kütle çekim etkileriyle anlaşılan ancak doğrudan gözlemlenemeyen madde türü) doğası, evrende neden antimaddeden (normal maddeyle aynı kütleye ancak zıt elektrik yüküne sahip parçacıklardan oluşan madde) çok maddenin bulunduğu, Higgs bozonunun özellikleri, Standart Model'in (evrendeki temel parçacıkları ve bunların etkileşimlerini açıklayan fizik kuramı) ötesinde yeni parçacıkların varlığı, Büyük Patlama'nın hemen sonrasındaki fiziksel koşullar gibi temel sorulara yanıt arayacak. Bilim insanlarına göre daha hassas ölçümler, mevcut fizik kuramlarında bugüne kadar fark edilmeyen sapmaları ortaya çıkarabilir ve yeni fizik kuramlarının geliştirilmesine kapı aralayabilir.
BİNLERCE UZMAN GÖREV ALACAK
CERN'e göre 2030'a kadar sürecek çalışmalar sadece LHC'yi değil, laboratuvarın deney altyapısını ve hızlandırıcı kompleksinin önemli bölümlerini de kapsıyor. Dünyanın birçok ülkesinden binlerce mühendis, fizikçi ve teknisyen projede görev alacak. Çalışmalar kapsamında yaklaşık 1,2 kilometrelik hızlandırıcı bölümü sökülecek, yeni ekipmanlar yerleştirilecek ve deney dedektörleri (çarpışmalar sonucu oluşan parçacıkları tespit edip kaydeden aygıtlar) çok daha yoğun veri akışını karşılayabilecek şekilde güçlendirilecek. Ayrıca laboratuvarın elektrik altyapısı, güvenlik sistemleri ve çeşitli araştırma tesisleri de kapsamlı biçimde yenilenecek.
Kaynak: Diyarbakır Söz
Yorumlar