Haftanın tarihine bakış

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, İzmit'te 16 Ocak 1923 gecesi başlayıp 17 Ocak sabahı saat 03.00'e kadar süren 5,5 saatlik ilk basın toplantısında devrimlerinin ipuçlarını anlattı.

Haftanın tarihine bakış

Toplantı, Mustafa Kemal Paşa'nın, Kurtuluş Savaşı'nın ardından çıktığı, 14 Ocak-20 Şubat 1923 tarihlerini kapsayan Batı Anadolu gezisi sırasında yapıldı.

İzmit Kasrı'nda düzenlenen toplantıya, İstanbul'dan İkdam gazetesi başyazarı Yakup Kadri (Karaosmanoğlu), Akşam başyazarı Falih Rıfkı (Atay), Vakit başyazarı Ahmet Emin (Yalman), İleri gazetesi başyazarı Suphi Nuri (İleri) ve gazetenin İzmit muhabiri Kılıçzade Hakkı Bey (Hakkı Kılıçoğlu), Tevhidi Efkar'ın başyazarı Velid Ebuziyya, Tanin başyazarı Ahmet Müştak (Mayakon) çağrıldı.

Halide Edip (Adıvar) ve Adnan (Adıvar), Kızılay Başkanı Hamit Bey ile Meclisin dört stenografının da bulunduğu toplantıda Mustafa Kemal, ülkenin içinde bulunduğu sorunlara değindi, Meclis'teki genel durumu anlattı, Milli Mücadele ile ilgili geniş bir değerlendirme yaptı.

İlk basın toplantısında, "TBMM'nin bütün programlarının özü şudur: Tam bağımsızlık, kayıtsız ve şartsız milli egemenlik." diyen Mustafa Kemal Paşa, özetle "Üç senede esaslı bir inkılabın bitirileceğini farz etmek hata olur", "İdarei maslahatçılar, esaslı inkılap yapamaz", "Her durumda, hilafet başımızda bir beladır" mesajlarını verdi.

- Ömrünü Kıbrıs'a adayan lider

Ömrünü Kıbrıs davasına adayan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, tedavi gördüğü Yakındoğu Üniversitesi Hastanesinde çoklu organ yetmezliği nedeniyle 13 Ocak 2012'de 88 yaşında vefat etti.

Kıbrıs'ın özgürlük mücadelesinde önemli bir yeri olan Denktaş, Kıbrıs Türk halkının bağımsızlığı için mücadele etti.

Vefatının ardından Türkiye ve KKTC'de ulusal yas ilan edildi. Denktaş, 17 Ocak 2012'deki devlet töreninin ardından Lefkoşa'daki Cumhuriyet Parkı'na defnedildi.

- Belli başlı öteki olaylar ise şöyle:

12 Ocak

1920- İstanbul'da son "Osmanlı Meclisi Mebusanı" açıldı.

1923- Paris'te Pasteur Enstitüsünde tetanosa karşı serum geliştirildi.

1934- Osmanlı Devleti ile Sevr Antlaşması'nı imzalayan Yunanistan'ın eski başbakanı Elefterios Venizelos, Atatürk'ü Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterdi.

1944- Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak yaş haddinden emekliye ayrıldı, bu göreve Kazım Orbay getirildi.

1945- Tasviri Efkar gazetesi sahibi ve başyazarı Velid Ebuzziya İstanbul'da hayatını kaybetti.

1952- ABD yönetimi, Marshall Planı çerçevesinde Türkiye'ye 58 milyon dolarlık askeri yardım yapılmasını onayladı.

1959- Sovyet uzay aracı Luna, güneş çevresindeki yörüngesine yerleşti. Luna, yer çekiminden kurtulan ilk uzay aracı oldu.

2000- Hükümeti oluşturan partilerin genel başkanları, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin, terör örgütünün elebaşı Abdullah Öcalan hakkındaki kesinleşmiş idam cezasının infazının bir süre ertelenmesine ilişkin ihtiyati tedbir kararına uyulmasını kararlaştırdı.

2006- Hac farizası için Mekke yakınındaki Mina'da bulunanlardan 364'ü çıkan izdihamda yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi yaralandı.

2014- Türk arkeolojisinin önemli isimlerinden, olimpiyatlara katılan ilk Türk kadın sporculardan İstanbul Üniversitesi emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Halet Çambel, 97 yaşında İstanbul'da vefat etti.

2015- Anadolu 5. Ağır Ceza Mahkemesince, Anayasa Mahkemesinin İstanbul'daki "askeri casusluk" davasında verdiği ihlal kararı doğrultusunda, hükümlüler hakkında yargılamanın yenilenmesine karar verildi.

2015- "Futbolda şike" davasında Fenerbahçe Kulübü Başkanı Aziz Yıldırım'ın da arasında bulunduğu 6 sanığın yeniden yargılandığı dava ile haklarındaki hükümler Yargıtayca bozulan 31 sanıklı davanın dosyalarının birleştirilmesine karar verildi.

2016- İstanbul Sultanahmet Meydanı'ndaki bombalı terör saldırısında 10 kişi öldü, 17 kişi yaralandı.

2018- ABD Başkanı Donald Trump, İran'a nükleer anlaşma kapsamında sağlanan yaptırım muafiyetini "son kez" uzatma kararı aldı.

2018- "FETÖ'nün 'Mor Beyin' yazılımı" mağduru 1823 kamu çalışanı görevlerine iade edildi.

13 Ocak

1920- Sultanahmet Meydanı'nda 150 bin kişinin katılımıyla büyük bir miting yapıldı.

1925- Kurtuluş Savaşı komutanlarından Halit Paşa, Mecliste Ali Çetinkaya tarafından kaza kurşunuyla vuruldu.

1931- Japon Prensi Takamutsu Türkiye'ye geldi.

1941- İrlandalı yazar James Joyce hayatını kaybetti.

1942- 2. Dünya Savaşı'nda "Ekmek Karnesi" uygulamasına başlandı.

1944- Mersin'in 40 mil açığında 23 Haziran 1941 tarihinde batan ve yolcuları arasında İngiltere'den yapımı tamamlanan dört denizaltıyı teslim alacak komutanlarla, askeri personelin de bulunduğu "Refah" gemisine ilişkin dava sona erdi. Amiral Mehmet Ali Ülgen ve bütün sanıklar beraat etti.

1952- Hasankale'de 5,8 büyüklüğündeki depremde 133 kişi öldü.

1958- ABD, uzay uydusu Explorer 1'i fırlattı.

1966- Hürriyet gazetesi, ABD Başkanı Lyndon Johnson'un eski Başbakan İsmet İnönü'ye yazdığı mektuba ilişkin, Gazeteci Cüneyt Arcayürek'in haberini yayımladı. Mektup ve İnönü'nün cevabi mektubu, 14 Ocak'ta Meclis'te görüşüldükten sonra, 15 Ocak'ta kamuoyuna açıklandı.

1973- Sanat tarihçisi, yazar, eleştirmen Sabahattin Eyuboğlu vefat etti.

1986- Savunma Sanayii Müsteşarlığı kuruldu.

1990- Atatürk Barajı'nda su tutulmaya başlandı.

1993- Irak'a karşı başlatılan ikinci harekata İncirlik Üssü'nden kalkan "Çekiç Güç" uçakları da katıldı.

2005- Diyarbakır Emniyet Müdürü Ali Gaffar Okkan ile 5 polis memuru dahil 13 kişinin öldürülmesi, çok sayıda kişinin yaralanması olaylarına katıldığı iddiasıyla yargılanan terör örgütü Hizbullah mensubu Mehmet Fidancı müebbet hapse mahkum edildi.

2007- Dünyanın ilk tüp bebeği olarak 1978'de sezaryenle dünyaya getirilen Louise Brown, doğal yoldan doğum yaptı.

2012- Ömrünü Kıbrıs davasına adayan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, tedavi gördüğü Yakındoğu Üniversitesi Hastanesinde çoklu organ yetmezliği nedeniyle 88 yaşında vefat etti.

2014- Endonezya'nın batısında faaliyete geçen Sinabung Yanardağı'nda patlamalar arttı. Patlamalar nedeniyle 25 binden fazla kişi tahliye edildi. Yaklaşık 100 yıldır uyuyan yanardağ, 2013'ün eylül ayında kül ve gaz püskürtmeye başlamıştı.

2015- Cumhuriyet gazetesi, Fransa'nın başkenti Paris'te terör saldırısının hedefi olan Mizah Dergisi Charlie Hebdo'nun karikatürlerini yayımladı. Yayınlara tepki gösterenler, gazetenin Şişli'de bulunan binası önünde protesto mitingi düzenledi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca, yazarlar Ceyda Karan ve Hikmet Çetinkaya hakkında "halkı kin ve düşmanlığa tahrik ve dini değerleri aşağılama" suçlamasından soruşturma başlatıldı.

2018- Türkiye, Yunan sahil güvenlik güçlerinin Türkiye'den Libya'ya patlayıcı madde taşıdığı gerekçesiyle alıkoyduğu gemi hakkında inceleme başlattı.

2022- Batı Avustralya eyaletinin Pilbara bölgesindeki Onslow kasabasında 50,7 dereceyle son 62 yılın en yüksek hava sıcaklığı kaydedildi.

2022- Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencilerinden oluşan Grizu-263 Uzay Takımı'nın tasarladığı ve ABD'nin Florida eyaletindeki Cape Canaveral Üssü'nden uzaya fırlatılan Türkiye'nin ilk cep uydusu Grizu-263A'dan sinyal alındı.

14 Ocak

1923- Mustafa Kemal, Batı Anadolu gezisine çıktı.

1923- Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım, İzmir'de hayata veda etti.

1923- Londra-New York arası ilk telefon görüşmesi yapıldı.

1938- Türkiye-Irak-İran-Afganistan arasında imzalanan Sadabad Paktı, TBMM'de onaylandı. Saldırmazlık anlaşması, 1979'da İran tarafından feshedilinceye kadar yürürlükte kaldı.

1943- Sir Winston Churchill, Franklin Roosevelt ve Charles De Gaulle, Casablanca Konferansı'nda bir araya geldi.

1944- "Milli Şair" Mehmet Emin Yurdakul, 75 yaşında hayatını kaybetti.

1963- Fransa Cumhurbaşkanı Charles De Gaulle, İngiltere'nin Ortak Pazar'a girmesini reddetti.

1964- Meclis, Ortak Pazar anlaşmasını onayladı.

1987- Vehbi Koç, Uluslararası Ticaret Odasınca "Dünyada Yılın İş Adamı" seçildi.

1990- Eski milli kaleci, iş adamı Sabri Dino, Boğaziçi Köprüsü'nden atlayarak intihar etti.

1996- Besteci Onno Tunç, Bursa'dan İstanbul'a giderken kullandığı tek motorlu uçağın Armutlu Bozburun'da düşmesi sonucu, yanındaki Hasan Kanık ile vefat etti.

1998- Türk sanat müziği sanatçısı Safiye Ayla, tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti.

2011- Tunus'ta bir seyyar satıcının kendini yakmasıyla başlayan ve "Arap Baharı" olarak adlandırılan süreçte, Devlet Başkanı Zeynelabidin Bin Ali ülkeden kaçtı, geçiş hükümeti kuruldu.

2014- Nijerya Devlet Başkanı Goodluck Jonathan, aynı cinsiyetten kişilere evlenme yasağı getiren yasayı onayladı.

2016- Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde, Emniyet Müdürlüğü binası civarında teröristlerce bomba yüklü araçla düzenlenen ve sivillerin de hedef alındığı saldırıda, biri 5 aylık bebek, ikisi 4 ve 12 yaşında çocuk 6 kişi yaşamını yitirdi, 6'sı polis, 39 kişi yaralandı.

2018- ABD, Suriye'de ağırlıkla, PYD/PKK'nın paravanı olduğu belirtilen SDG'den oluşan 30 bin kişiyi bulacak "Sınır Güvenlik Gücü" kuracağını açıkladı.

2020- "Aşk-ı Memnu", "Kurtlar Vadisi" ve "Fetih 1453" adlı yapımlarda canlandırdığı karakterlerle izleyicinin unutamadığı isimler arasına giren şarkı sözü yazarı ve şarkıcı Recep Aktuğ, 65 yaşında hayata veda etti.

2022- Milli imkanlarla üretilen Türkiye'nin ilk istihbarat gemisi TCG Ufuk, İstanbul Denizcilik Tersanesi'nde hizmete alındı.

2022- Yeniden Milli Mücadele Hareketi lideri ve Millet Partisi Genel Başkanı Aykut Edibali, Ankara'da 80 yaşında vefat etti.

2025- Türkiye Musevileri Hahambaşı İsak Haleva, 85 yaşında İstanbul'da hayatını kaybetti.

15 Ocak

1884- İstanbul Lisesi açıldı. Okulun ilk adı "Şems-ül Maarif" idi. 1896'da resmi okullar arasına dahil edildi.

1892- Basketbol kuralları, bu oyunun ilk kez ortaya çıktığı Springfield'de yayımlandı.

1902- Şair ve yazar Nazım Hikmet Ran Selanik'te doğdu.

1919- Mustafa Kemal Paşa, Şişli'deki evinde, Albay İsmet (İnönü) Bey ile "Anadolu'ya geçme" konusunu görüştü.

1949- İmam hatip kursları açıldı.

1952- ABD, Türkiye'nin NATO'ya girişini onayladı.

1964- III. Londra Konferansı toplandı. Konferansa İngiltere, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs hükümetleri ile Kıbrıs Türk ve Rum toplumu liderleri katıldı.

2005- Filistin lideri Yaser Arafat'ın 11 Kasım 2004'te hayatını kaybetmesinin ardından 9 Ocak'ta devlet başkanı seçilen Mahmud Abbas, yemin ederek göreve başladı.

2006- Sosyalist Michelle Bachelet, Şili'nin ilk kadın devlet başkanı oldu.

2014- FIFA kokartlı Türk hakem Cüneyt Çakır'ın, 2014 FIFA Dünya Kupası'nda görev yapacağı açıklandı.

2014- Avrupa Birliği, radikalleşmeyle ve şiddeti benimseyen aşırılıkla mücadele için bilgi bankası oluşturma kararı aldı.

2016- Burkina Faso'nun başkenti Ouagadougou'daki bir otele bomba yüklü araçla düzenlenen saldırıda 28 kişi hayatını kaybetti.

2019- İngiltere Başbakanı Theresa May'in Avrupa Birliği (AB) ile vardığı birlikten çıkış (Brexit) anlaşması, İngiliz parlamentosu tarafından reddedildi.

2020- Mısır polisi, Anadolu Ajansı (AA) Kahire ofisine baskın düzenleyerek 1'i Türk vatandaşı, 4 çalışanı gözaltına aldı.

2020 - TUSAŞ Motor Sanayii AŞ (TEI) tarafından üretilen Türkiye'nin ilk milli havacılık motoru TEI-PD170'in, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ'ye (TUSAŞ) teslim töreni gerçekleştirildi.

2021- Gelecek Partisi Genel Başkan Yardımcısı Selçuk Özdağ, Yeniçağ Gazetesi Ankara Temsilcisi Orhan Uğuroğlu ve KRT TV programcısı Afşin Hatipoğlu uğradıkları saldırıda yaralandı.

2022- Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşme görüşmelerinin ilki yapıldı.

16 Ocak

1595- Padişah III. Murat 49 yaşında öldü, III. Mehmet tahta çıktı.

1920- Milletler Cemiyeti ilk toplantısını Paris'te yaptı.

1923- Mustafa Kemal Paşa, İzmit'te, İstanbul'dan gelen gazetecilere açıklamalarda bulundu. Mustafa Kemal'in düzenlediği ilk basın toplantısı ertesi sabaha kadar sürdü.

1979- İran Şahı Rıza Pehlevi, ülkesini terk ederek ailesiyle Mısır'ın Assuan kentine gitti.

1991- ABD, Irak'a hava akınları ve füze saldırısı başlattı.

1996- Avrasya feribotu, dört silahlı kişi tarafından Trabzon Limanı'nda kaçırıldı. Feribota, Anadolu Feneri açıklarında demir attıran ve Çeçenistan'a dikkati çekmek isteyen eylemciler, 72 saat sonra güvenlik güçlerine teslim oldu.

1998- Refah Partisi kapatıldı.

2010- 2010 Avrupa Kültür Başkenti olan İstanbul'da etkinlikler, şehrin yedi ayrı noktasındaki kutlamalarla başladı.

2014- Yunanistan'da bir yıl önce parlamentoda kabul edilen, "240 İmam Yasası"na ek olarak, "Batı Trakya'daki devlet okullarında eğitim gören azınlık mensubu ailelerin çocuklarına Kur'an ve din dersinin Yunan dilinde öğretilmesini" öngören yasa çerçevesinde, Yunan devleti tarafından tayin edilen din adamları görevlerine başladı.

2015- Uluslararası Ceza Mahkemesi, Filistin'deki savaş suçlarıyla ilgili ön soruşturma açılması kararı aldı.

2016- Tayvan'daki 19'uncu dönem başkanlık seçimlerinden zaferle ayrılan Demokratik İlerleyiş Partisinin (DPP) kadın lideri Tsai Ing-wen, ülkenin ilk kadın lideri oldu.

2016- Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının İran'ın nükleer anlaşma kapsamında gerekli adımları tamamladığını onayladığını duyurmasının ardından ABD ve AB, İran'a yönelik yaptırımları kaldırdı.

2017- Hong Kong-Bişkek seferini yapan Boeing 747 tipi kargo uçağının Bişkek yakınlarında yerleşim birimine düşmesi sonucu 37 kişi öldü.

2017- 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü, Milli Eğitim Bakanlığınca hazırlanan yeni müfredat taslağında yerini aldı.

2018- Türkiye'nin terör örgütü PYD/PKK'ya olası askeri harekatı öncesinde gerginliğin arttığı Afrin'de, siviller küçük gruplar halinde göçe başladı.

2018- ABD Savunma Bakanlığı, Afrin'deki PYD/PKK unsurlarını desteklemediklerini ve onları DEAŞ ile mücadele operasyonlarının parçası olarak görmediklerini açıkladı.

2021- Çağdaş Çoksesli Türk Müziği'nin gelişmesine önemli katkılar sunan duayen besteci ve eğitimci Prof. Muammer Sun, 89 yaşında hayatını kaybetti.

17 Ocak

1875- Karaköy-Beyoğlu arasında Tünel hizmete girdi. Tünel dünyanın en eski üçüncü ve en küçük metrosuydu.

1929- Temel Reis (Popeye) çizgi bandı ilk kez yayımlandı.

1946- BM Güvenlik Konseyi ilk toplantısını yaptı.

1958- Türkiye'de modern psikolojinin kurucusu Ord. Prof. Mustafa Şekip Tunç, İstanbul'da hayatını kaybetti.

1960- Yahya Kemal Müzesi açıldı. Müze, Fatih Külliyesi'nin Baş Kurşunlu Medresesi'nde bulunuyor.

1987- Bülent Ecevit, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı davranmaktan 11 ay 20 gün hapse mahkum edildi.

1991- Körfez Savaşı, müttefik uçaklarının Irak ve Kuveyt'teki hedefleri vurmalarıyla başladı.

1995- Japonya'nın Osaka-Kobe bölgesinde meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki depremde 3 bin kişi öldü.

2000- İstanbul'da bir villaya operasyon düzenleyen polisle çıkan çatışmada, terör örgütü Hizbullah'ın elebaşı Hüseyin Velioğlu ölü ele geçirildi. Genişletilen operasyonda, mezar evler ortaya çıkarıldı ve Hizbullah mensupları yakalandı.

2011- Tunus'ta Devlet Başkanı Bin Ali'nin devrilmesiyle sonuçlanan halk ayaklanmasından sonra ülkede yeni ulusal birlik hükümeti kuruldu.

2012- İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, Agos gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink'in öldürülmesine ilişkin davada, tutuklu sanık Yasin Hayal'e "Hrant Dink'i tasarlayarak öldürmeye azmettirmek" suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verdi.

2013- Deneyimli gazeteci ve Kanal D Haber Grup Başkanı Mehmet Ali Birand, tedavi gördüğü hastanede 72 yaşında hayatını kaybetti.

2013- ABD, 1991'den bu yana ilk kez Somali hükümetini resmen tanıdı.

2014- İstanbul Maratonu, Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği tarafından dünyanın en iyi maratonlarına verilen "Altın Kategori" (Gold Label) nişanesine üçüncü kez layık görüldü.

2014- Avrupa Konseyinde İsveçli diplomat Raoul Wallenberg adına düzenlenen insani yardım ödülü, törenle Roman kökenli Türk yönetmen Elmas Arus'a verildi.

2016- AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini, İran'a uygulanan ekonomik ve finansal yaptırımların kaldırıldığını açıkladı.

2020- Eski başbakanlardan Bülent Ecevit'in eşi, Türk siyasi hayatının önemli isimlerinden Rahşan Ecevit, 97 yaşında Ankara'da hayatını kaybetti.

18 Ocak

1778- İngiliz kaşif James Cook, Hawaii Adaları'na ulaştı.

1886- Kadınlar, Şukufezar dergisinde "saçı uzun aklı kısa" deyimine karşı mücadele başlattı.

1910- Çırağan Sarayı yandı. Saray 1865'te Sultan Abdülaziz tarafından inşa ettirilmişti.

1919- I. Dünya Savaşı'nda yenik düşen devletlerle anlaşmalar yapmak üzere, İtilaf Devletleri temsilcilerinin oluşturduğu "Paris Barış Konferansı" açıldı. Avrupa'nın haritası yeniden çizildi.

1924- İstanbul'da Milli Türk Ticaret Birliği Kongresi toplandı.

1927- Lozan Antlaşması, Amerikan Senatosu tarafından reddedildi.

1944- "Trak" adlı yolcu vapuru, Çanakkale'den Bandırma'ya giderken kayalara bindirerek battı, 24 kişi öldü.

1956- Atatürk'ün kız kardeşi Makbule Atadan vefat etti.

1991- Hükümet, TBMM'den, gerektiğinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurt dışında görevlendirilmesi ve yabancı askerlerin Türkiye'de bulundurulması konusunda yetki aldı.

2010- Gazeteci-yazar Abdi İpekçi cinayeti ve iki ayrı gasp suçundan hükümlü Mehmet Ali Ağca, Sincan F tipi Cezaevi'nden tahliye edildi.

2013- ABD'li bisikletçi Lance Armstrong, 7 Fransa Bisiklet Turu şampiyonluğunu doping yaparak kazandığını itiraf etti.

2014- Hindistan'ın Mumbai Müslüman Davudi Buhra topluluğunun lideri Syedna Muhammed Burhaneddin'in ölümü nedeniyle toplanan kalabalığın yol açtığı izdihamda 18 kişi öldü, 40 kişi yaralandı.

2021- Türkiye'nin önde gelen sosyal bilimcilerinden Sosyolog Prof. Dr. Nur Vergin (80), İstanbul'da hayatını kaybetti.

2022- İspanya'nın kuzeyindeki Leon kentinde ikamet eden ve Guinness Rekorlar Kitabı'na göre dünyanın en yaşlı erkeği olan Saturnino de la Fuerte öldü.

2025- İsrail hükümeti, Gazze'de ateşkes ve esir takası anlaşmasını onayladı.

Kaynak: Anadolu Ajansı

Çok Okunan Haberler