VAN- Hz İsa çarmıha gerildiği sırada boynunu büktüğü inancıyla Hıristiyan dünyası tarafından kutsal sayılan 'ağlayan gelin' diğer ismiyle 'ters lale' Anadolu kültüründe hüznün simgesi sayıldığı için mezarlıkların değerli çiçeği oldu.
Van ve Hakkari yöresinde bir çok eski köy ve mezarlıkları süsleyen ters laleler, koparılması günah kabul edildiği için itinayla korunuyor.
Anavatanı Hakkari olan ve nesli tükenme tehlikesi sebebiyle koruma altına alınan ters lale, Hıristiyan dünyasındaki efsaneye göre, Hz İsa çarmıha gerildiği zaman boynunu bükerek üzüldüğü için Avrupa'da kutsal sayılıyor.
Anadolu kültüründe 'Ağlayan Gelin' olarak da adlandırılan ters laleler, hüznün sembolü sayıldığı için geçmişten bu yana Müslümanlar ölen yakınlarına üzüntülerini belirtmek için mezarlarının yanı başına dikerek sevgilerini gösterdikleri belirtiliyor.
VAN VE YÖRESİNDE YAYGIN
Van ve Hakkari yöresinde bir çok mezarlıkta boy gösteren ters lalelere geçmişten bu yana çocukların zarar vermemesi için 'koparmayın günahtır' sözü buna bölgede kutsallık atfettiği kaydediliyor.
Köylüler, mezarlıklarından ters lalelerin koparılmasına izin vermeyerek, baharın gelişiyle ters lalelerin için mezarlıklarda çalı ve çırpılar toplanıyor.
Ters lale üzerine 8 yıldan bu yana araştırmalar yana Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Gevaş Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Şevket Alp, ters lalenin Anadolu kültürünün bir parçası olduğu ve bu lalelerin geçmişten bu yana Müslümanlar tarafından kullanıldığını söyledi.
KÜLTÜR MOTİFİ İÇİN
Yrd. Doç. Dr. Alp, Anadolu kültür motifi içinde önemli yer tutan ters lalenin16. yüzyılda Fransız bir botanıkçi tarafından batıya götürüldüğünü belirterek, batıların kendi kültürlerini oluşturmak için zamanla ters lale ile ilgili efsaneler ürettiğini kaydetti.
Alp, "Batıda ters lale kutsal olarak kabul ediliyor. Efsaneler göre, Hazreti İsa çarmıha gerildiğinde zaman ters lale boynunu bükerek ağlayıp hüzünlendi söyleniyor. Başka bir efsanede ise Hz İsa bir bahçeye girerken tüm çiçekler boynunu bükerken ters lale buna uymadığı için cezalandırılmış. Böylece batıda kendiyle çelişkili efsanelerle Ters Lale bir batı kültürünün bir motifi haline getirilmeye çalışıyor" dedi.
EKONOMİYE KAZANDIRILMALI
Alp, aslında gün geçtikçe ters lalenin Anadolu motifi olduğunu gördüklerini belirterek, Van ve Hakkari yöresinde eski köy ve mezarlıklarda hüznün sembolü olara kullanıldığını vurguladı.
Alp, "Ters lalenin normal laleye benzer kandilleri var ve aşağıya boynunu bükmüş. İçinde bulunan nektarlar ağlıyor. Dolayısıyla hüzün bitkisi oldu için mezarlıklarda kullanılmış. İnsanlar yakınları öldükleri zaman onların mezarları yanı başına dikerek üzüntülerini onlarla dile getirmişler. Yine Anadolu'da gelinler evlerinde çıkarken başlarına kırmızı tülbent atılıyon ve boynunu bükerek evden ayrılır. Ters Laleye benzer bu Anadolu kültürü sebebiyle bazı yerlerde 'Ağlayan Gelin' olarak adlandırılmış. Bizim kültürümüzde önemli yer tutan ters lale, Avrupa'da bazı efsanelerle kutsallık atfedilmiş. Avrupa bahçelerinde çok yoğun olarak kullanılıyor." şeklinde konuştu.
TERS LALELER SÜSLÜYOR
Ters lalenin hiçbir zaman lale ile rekabet edecek duruma gelmediğini ifade eden Alp, bir takım ıslah çalışmalarıyla yetiştiriciliğinin önünün açılması gerektiğini söyledi.
Van ve Hakkari yöresinde bazı eski köylerde ve mezarlıkları süsleyen ters lalenin üniversite ve kamu kurumları gözetiminde ıslah çalışmaları yapılarak ekonomiye kazandırılması önerisinde bulunan Alp, önemli bir değer olan ters laleyle kentlerin süslendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Gevaş ilçesindeki Dilmetaş köyündeki Van Gölü'ne bakan tarihi Şeyh Hacı Sultan Zübeyt mezarlığındaki ters laleler süsleniyor.
Köylüler ters lalenin geçmişten bu yana mezarlıklarını süslediklerini kaydediyor. Köylü çocuklar, babalarının ters lalelerin koparılmasının günah olduğu yönünde kendilerine tembihlediğini belirterek, ters lalelerini koparanlara şiddetli tepki verdiklerini vurguluyor.
Kaynak: Diyarbakır Söz
Yorumlar