BİR AMEDSPOR ATKISINDAN BU KADAR MI KORKULUR?

Geçtiğimiz hafta Zülfü Livaneli'nin Diyarbakır ziyareti sırasında yaşanan bir olay, Türkiye'deki kimi aydın çevrelerinin Kürt meselesindeki zihinsel açmazını bir kez daha gözler önüne serdi.

Amedspor Kulüp Başkanı Nahit Eren'in Livaneli'ye kulübün atkısını hediye ederek boynuna takması, aslında son derece sıradan, insani ve misafirperver bir jestti. Ne var ki bu jest, bazı çevrelerde neredeyse siyasi bir krize dönüştürüldü.

Sosyal medyada yükselen tepkilerin özü şuydu:

"Sen o atkıyı nasıl takarsın? Amedspor'la, Kürtlerle nasıl yan yana gelirsin?"

Livaneli'nin eleştirilere verdiği "Ben takmadım, onlar taktı!" yanıtı ise tartışmanın en dikkat çekici noktası oldu.

Bir aydının, kendisine hediye edilen bir atkının boynuna takılmasını neden bu kadar açıklama gerektiren bir meseleye dönüştürdüğü elbette sorgulanabilir. Üstelik günlerce kendisini savunma ve o sembolle arasına mesafe koyma ihtiyacı hissetmesi, basit bir nezaket tartışmasının ötesinde anlam taşıyor.

***

DEMOKRATLIK, BEDELİ OLDUĞUNDA MI BAŞLIYOR?

Mesele bir atkı değil; o atkının temsil ettiği toplumsal kimlikle yan yana görünmenin bazı çevrelerde neden hâlâ rahatsızlık yarattığıdır.

Yıllardır solculuk, sosyalistlik, özgürlükçülük ve halkların kardeşliği üzerine konuşan kimi aydınların temel açmazı tam da burada ortaya çıkıyor.

Demokrasi, özgürlük ve eşitlik, kürsülerde savunulduğunda son derece itibarlı kavramlar. Ancak konu Kürtlerin kimliğine, toplumsal hafızasına ve kendi sembolleriyle kamusal alanda görünür olmasına geldiğinde aynı özgüveni göremiyoruz.

Kürtlerin haklarını savunmak başka, Kürtlerle yan yana görünmenin doğurabileceği tepkileri göğüslemek başka!

***

Ne yazık ki Türkiye'de bazı aydınların demokratlığı, toplumun alkışladığı sınırların dışına çıkamıyor. Egemen siyasetin hassasiyetleriyle çatışmayan bir özgürlükçülük, zaten fazla cesaret gerektirmiyor.

Asıl sınav, savunduğunuz değerler sizi çoğunluğun tepkisiyle karşı karşıya bıraktığında başlıyor.

İnsan ister istemez soruyor: Halkların kardeşliğini savunuyorsunuz da kardeşinizin size uzattığı atkıyı taşımaktan neden bu kadar çekiniyorsunuz?

Yoksa kardeşlik, yalnızca siyasi söylemin ihtiyaç duyduğu zamanlarda hatırlanan bir kavram mı?

***

KÜRT KİMLİĞİNE GÜVENLİKÇİ BAKIŞIN GÖLGESİ

Bu tepkinin arkasında, Türkiye'nin Kürt meselesine ilişkin yıllardır aşamadığı güvenlikçi zihniyetin izlerini görmek mümkün.

Kürtlerin toplumsal ve siyasal görünürlüğünü otomatik olarak güvenlik meselesine indirgeyen yaklaşım, yalnızca devletin resmî reflekslerinde değil, kendisini muhalif ve demokrat olarak tanımlayan kimi çevrelerde de karşılık buluyor.

Amedspor bunun çarpıcı örneklerinden biri.

***

Diyarbakır ve çevresindeki geniş bir toplumsal kesim için Amedspor, yalnızca bir futbol kulübü değil; aidiyetin, temsilin ve ortak hafızanın da sembolü. Bu gerçekliği görmezden gelmek, futbolun toplumsal anlamını anlamamak kadar, Kürtlerin kendilerini ifade etme biçimlerine karşı mesafeli durmak anlamına da geliyor.

Elbette bir Amedspor atkısı taşımak, herhangi bir siyasi hareketin bütün görüşlerini benimsemek demek değildir. Bir kulübün sembolüyle bir örgütün siyasi kimliğini özdeşleştirmek, demokratik düşüncenin değil, peşin hükümlerin ürünüdür.

Her Kürdü aynı siyasi kategoriye yerleştiren bu yaklaşımın en büyük zararı da tam burada ortaya çıkıyor: Bir halkın çeşitliliğini, farklı düşüncelerini ve bireysel iradesini yok sayıyor.

Daha da düşündürücü olan, bu kalıpların yalnızca milliyetçi ve güvenlikçi çevrelerde değil, kendisini sol ve özgürlükçü olarak tanımlayan kesimlerde de yeniden üretilmesi.

***

BARIŞIN ÖNÜNDEKİ GÖRÜNMEYEN DUVAR

Üstelik bütün bunlar, Türkiye'de barışın ve demokratik çözümün yeniden tartışıldığı bir dönemde yaşanıyor.

Barıştan söz etmek kolaydır. Zor olan, yıllarca önyargılarla kuşatılmış toplumsal ilişkileri değiştirebilmektir.

Silahların susmasını istemek elbette önemlidir. Ancak barışı yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesine indirgemek, meselenin toplumsal boyutunu eksik bırakır. Kalıcı bir barış, insanların birbirlerinin kimlikleriyle, sembolleriyle ve farklılıklarıyla karşılaşmaktan korkmadığı bir toplumsal iklimi de gerektirir.

Kürtlerin sivil alandaki görünürlüğünden rahatsızlık duyarken demokratik çözümden söz etmek, kendi içinde ciddi bir çelişkidir.

Çünkü barış, karşı tarafın yalnızca silah bırakmasını beklemek değil; onun eşit yurttaşlık talebini, kimliğini ve varlığını da peşin hükümlerden arınmış biçimde kabul edebilmektir.

***

Bir aydının görevi, toplumun önyargılarına tercümanlık yapmak değil, gerektiğinde o önyargıları sorgulamaktır.

Tam da bu nedenle Livaneli tartışması, kişisel bir tercih meselesinin ötesinde, aydın sorumluluğuna ilişkin daha büyük bir soruyu gündeme getiriyor.

Kimse bir atkıyı takmak zorunda değil. Ancak yıllarca savunduğu değerlerle çelişen toplumsal tepkiler karşısında sergilenen tutum, elbette eleştiriye açık olmalıdır.

Aydın olmanın ölçüsü, her tartışmada doğru tarafta görünmek değil, doğru bildiğinin arkasında durabilmektir. Aksi hâlde entelektüel cesaretin yerini toplumsal beğeniye göre pozisyon alma alışkanlığı alır.

Ve bu, demokratlık değil; konfor alanının ideolojik savunuculuğudur.

***

GÜNÜN SÖZÜ

İlke, alkışlandığında değil; bedel ödettiğinde de arkasında durabildiğiniz şeydir.