İNANÇ TURİZMİNİN ÖNCÜSÜ ŞEHRİM

Diyarbakır, çok tanrılı dinler ile semavi dinlere ev sahipliği yapmış ve bunlara ait birçok kültür varlığını barındırmaktadır. Bu sahalarda günümüze kadar birçok dini ve etnik grup yaşamıştır: Müslümanlar, Yahudiler, Ezidiler, Süryaniler, Keldaniler, Nasturiler, Ortodokslar, Katolikler, Şemsiler gibi dini gruplar ile Türkler, Araplar, Kürtler, Ermeniler, Aramiler gibi birçok etnik grup bu coğrafyada yaşam alanı bulmuştur.

Dolayısıyla yöre, dinler ve etnik gruplar için tam bir mozaik alanı oluşturmaktadır. İnsanlık tarihinin ilk yerleşim merkezlerinden biri olan (M.Ö.10.000-10.450) ve tarih akışı içerisinde birçok medeniyetin izlerini taşımaktadır.

İnanç turizmi kutsal mekân ve kutsal zaman kavramları çerçevesinde gerçekleşen bir turizm çeşididir. Her dinin kendine ait kutsal mekânları inanç turizmi türlerini oluşturmaktadır.

İnanç Turizmi Bağlamında Diyarbakır’da Bulunan Kültürel Miras Çeşitleri:

Diyarbakır ve ilçelerinde Pagan, Yahudi, Hristiyan ve İslam inancına ait İnanç Turizmi bağlamında kültürel miras 11 grupta toplanabilir:

Cami ve Mescitler: Beşinci Harem-i Şerif Diyarbakır Ulu Camii, Hz. Süleyman Camii, Şeyh Matar (Dört Ayaklı Minare) Camii, Lale Bey (Lala Kasım Bey) Camii, Behram Paşa Camii, Nebi (Peygamber) Camii, Safa (Parlı) Camii, Bıyıklı Mehmet Paşa Camii (Kurşunlu Camii), Ali Paşa Camii, Hazreti Ömer Camii,Mervani Camii …

Medrese ve Tekkeler: Mesudiye Medresesi, Zinciriye Medresesi, Musluhiddin Lâri (İpariye) Medresesi, Hüsreviyye (Hüsrev Paşa) Medresesi, Ali Paşa Medresesi gibi.

Tekkeler: Gülşeniler Tekkesi.

Türbeler: Enüş Peygamber Kabri, Elyesa’ Peygamber Kabri, Zülkifl Peygamber Kabri, Nebi Harun-i Âsafi Peygamber Kabri, Nebi Hallâk Peygamber Kabri, 27 Şehit Sahâbe Kabirleri, Sultan Sa’saa Kabri/makamı, Sahabe Abdurrahman Kabri, Malik Ecder Kabri/Makamı, Sahabe Mir Seyyaf Kabri, İmam Ukayl b. Ebu Talib Kabri, Sahad b. Ebi Vakkas Kabri, Mirsiyab Kabri, Sarı Saltuk Türbesi,

Peygamber Makamları: Hz. İlyas Peygamber Makamı, Zülküfl Peygamber Makamı, Hz. Yunus Peygamber Makamı.

Tapınaklar: UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Mithras Tapınağı ve Şemsiler Tapınağı.

Kiliseler: Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi, Sen George (Kara Papaz) Kilisesi, Mor Petyun Keldani Katolik Kilisesi, Surp Giragos Ermeni Ortodoks Kilisesi, Ermeni Protestan Kilisesi, Ermeni Katolik Kilisesi

Patrik Mezarları: Meryem Ana Kilisesi’nde bulunan Patrik Mezarları Sinagoglar: Hz. İlyas’a peygamberliğin verildiği yer olan Havra (Sinagog), Çermik Sinagogu. Ashab-ı Kehf Mağarası (Yedi Uyurlar Mağarası)

İnanç Turizmi bağlamında somut olmayan inanç turizmi etkinlikleri: 28 Mayıs Ashab-ı Kehf kutlamaları, Murat Şenlikleri, Şeyh Abdurrahman Aktepe’nin vefat yıldönümü etkinliği vs.

Peygamber kabirlerine gelince;

Enüş Peygamber Kabri Hz. Enüş, Hz. Âdem’in üçüncü göbek torunu, Hz. Şit’in oğlu, Hz. Nuh’un da dedesidir. 705 yıl yaşadığı rivayet edilmektedir.

Hz. Nebi Harun-i Âsafi Peygamber kabri; M.Ö.1.000 - 900 yılları arasında yaşadığı tahmin edilen Nebi Harun-i Âsafi’nin, asıl ismi Âsaf bin Behriyan’dır. Belkıs’ın tahtını bir nevi ışınlama ile getiren9 Hz. Süleyman’ın kâtibidir.

Hz. Nebi Hallâk Peygamber M.Ö.100 yıllarında yaşadığı tahmin edilen Hz. Nebi Hallak, Hz. Zekeriya’nın akrabası olduğu, irşat için Amid (Diyarbekir) bölgesine geldiği rivayet edilmektedir. Diyarbakır Salnamelerinde Nebi Harut’un Peygamber olduğu ve kabrinin Eğil’de olduğu belirtilir.

Hz. Elyesa’ Peygamber kabri; Asıl adı Elyesa’ bin Ahtûb bin Acûz’dur. M.Ö. 896 yılında Filistin’de doğduğu tahmin edilmektedir. 30 yaşında peygamberlik görevi verilmiş, 45 yıl peygamberlik görevi yapmıştır.

Kabri Diyarbakır Eğil ilçesinin kuzeydoğusunda, Tekke Mahallesi’nde Dicle Nehri kenarında iken, Dicle Barajı yapımından dolayı 13-14 Eylül 1995 tarihinde Eğil’de bulunan Nebi Harun tepesine nakledilmiştir.

Hz. Zülkifl Peygamber M.Ö.846 yılında doğduğu tahmin edilmektedir. 49 yıl peygamberlik görevi yapan Mesleği fırıncılık olan Hz. Zülkifl’e 25 yaşında peygamberlik görevi verildiği kaynaklarda geçmektedir. Cenab-ı Allah kendisine hem peygamberlik hem de devlet yönetimini nasip etmiştir.

Onunda kabri 1995 tarihinde Nebi Harun tepesine nakledilmiştir.

İlyas Peygamber’in Makamı Hz. İlyas’a peygamberlik görevinin verildiği yer olan sinagog, Yahudi Mahallesi denilen Arap Şeyh Camii’nin arka kısmında bulunmaktadır.

Yunus Peygamber’in Makamı; Evliya Celebi Seyahatnamesi’nde Hz. Yunus’un Musul’da halkı tarafından çıkarıldıktan sonra Diyarbakır’a gelerek Fiskaya’da ki bir mağarada 7 yıl kaldığı, hükümdar Almida’ya iç kalenin planını verdiğini ve Diyarbakır halkına “Kal’anız mamur olsun, gönlünüz sürûr dolsun” diye dua ettiği rivayet etmektedir. Hz. Yunus Peygamber’in Diyarbakır Ulu Cami’de 3 ay namaz kıldığı da rivayet edilmektedir.

Yazı dizimiz sahabelerle devam edecektir.

Kaynak: Abdulaziz Yatkın – Diyarbakır’ın binbir rengi Ansiklopedisinden derlenmiştir.