GAZİ İSKENDER PAŞA
Diyarbakır beylerbeyi Gazi İskender Paşa (1492/1571)
Tarihin silik sayfalarında Amid’e hizmet etmiş kıymetli şahsiyetlerden biri.
Osmanlı imparatorluğunda ordu-i hümayun da başlayan askerlik hikayesine sonraları halep defterdarlığı, Van-Bağdat-Mısır valiliği, Erzurum beylerbeyi, Diyarbakır beylerbeyliğini eklemiş.
Diyarbekir’e hizmetleri;
Hicri takvime göre 973’te İskender Paşa hamamını inşa eder. Birinci dünya savaşına kadar varlığını korumuştur.
Mardin kapıda surların dışında, dört adet un üreten değirmen inşa ettirmiştir.
Hamravat suyunu şehre getirebilmek için gerekli tertibatı sağlayıp suyu camilere ve hamamlara aktarmıştır. O dönemlerde suya ulaşmak bugün olduğu gibi kolay değildi. Bu hizmetinden dolayı Kanuni Sultan Süleyman kendisine armağanlar göndermiştir.
Halk ile münasebetlerinde adil hakkaniyetli davranışları Şerefname Kürt tarihi isimli eserde yer bulur.
İskender Paşa’nın görev yaptığı dönemde Diyarbakır: Osmanlı–Safevî sınır hattının en kritik eyaletlerinden biri,
Doğu seferlerinin lojistik ve askerî üssü, İran’a açılan kapı ve merkezî otoritenin sınır vitrini
Bu nedenle beylerbeylik: Sıradan bir idari görev değil, Askerî, siyasî ve diplomatik bir pozisyondur.
Safevi tehdidine karşı sınır güvenliği üstün bir başarı ile sağlamış, Kanûnî’nin İran seferleri sırasında Diyarbakır Asker toplanma merkezi ve Erzak ve mühimmat deposu olarak kullanılmıştır.
İskender Paşa mali konulara da el atmaktan geri durmamış, usulsüz tımar tahsislerini önleyici önlemler almıştır.
Biri bana söyleyebilir mi önceki yüzyıllarda yaşamış şahsiyetlerin becerikliliği, gayretliliği, çalışkanlığı neden kalıtımsal olarak bizlere geçmedi acaba?
Yukarıda saydığım hizmetleri bugün yirmi kişi yapıyor. O dönemler tek bir vali su kanalı açıyor, at sırtında kılıç sallıyor, attan inip evrak işlerini kontrol ediyor, asayişi sağlıyor…
Gazi İskender Paşa; Kanuni den önce de Yavuz Sultan Selim döneminde İran mısır seferlerinde asker kimliğiyle savaşmıştır.
Bugün Diyarbakır da İskender Paşa Camii, İskender Paşa ilköğretim okulu İskender Paşa Konağı ve vakfı varlığını korumaktadır.
