İRAN - PİR ŞALİYAR ETKİNLİĞİ
İran Hewraman bölgesinde 11. Yüzyıldan beri kutlanan Pir Şaliyar düğün merasimi…
İnsanoğlu varoluştan bu yana oluşturduğu kültürün yarınlara aktarımıyla hayatta kalmıştır ölümünden sonra bile.
Pir Şaliyar 11. yüzyılda Hewraman’da yaşamış zerdüşt bir âlim derviştir. Miladi takvime göre 21 Ocak-20 Şubat ayına tekabül eden Kürt takviminin Rebendan ayında Pir Şaliyar anılmaya başlanır iran’ın birçok bölgesinde.
Rebendan ayının onuncu günü ise Pir Şaliyar düğünü diye adlandırılan merasimler yapılır. Merasim esasen Pir Şaliyar’ın düğününün Uraman Takht’ta hala ayakta duran ve kutsal sayılan evinin önünde canlandırılmasıdır. Uraman Takht Hewraman bölgesinin merkezidir.
Dinin, eğlencenin, eski kült kültürlerinin bir arada olduğu ilgi çekici bir etkinliktir ve hâlâ yaşatılıyor.
Efsaneye göre; Buhara kralı konuşmakta ve duymakta güçlük çeken dünyalar güzeli kızı Shah Bahar Khatoon’u tedavi etmesi için Pir Şaliyar’a gönderir.
Kızı iyileştirmeyi başarırsa Pir Şaliyar’ın onunla evlendirecektir. Uzun süren tedavi sonucunda kız iyileşir ve Pir Şaliyar’a gelin olur. Fakat münzevi bir hayat yaşayan Pir Şaliyar’ın düğün yapacak sermayesi yoktur.
Tüm Hewramanlılar bir araya gelir, saygı duydukları ve çok sevdikleri Pir için dillere destan bir düğün tertiplerler.
Pir bölgede sevilen sayılan bir zat olmalı ki asırlardır gelenek devam ediyor.
Düğün merasimi sadece kış değil baharda da her dönem içinde üç haftayı kapsayan ritüellerle gerçekleştiriliyor. İlk hafta çocuklarla birlikte evlerden ceviz dağıtımı yapılır.
Kutlamalar sabahın ilk ışıklarında küçük gruplar halinde ellerinde poşetlerle dolaşan çocukların evlerin kapılarını çalmasıyla başlar. Evleri tek tek gezen çocuklar, kapıya vurmak yerine “kote/kute , kote/kute” diye seslenerek ev sakinlerini haberdar ediyor.
Buğday ve cevizden yapılan sarı ekmekler pir şaliyar’ın evinin önünde dağıtılır. Hewramandaki ailelerin Ortak bütçesi ile kurbanlar kesilir. Kazan kazan yemekler pişirilir.
Evlerin önünde defler çalınıp kol kola geçilip halka oluşturularak zikirler yapılır. Aynı zamanda kendi dillerinde dua benzeri beyitler bağırarak okunur.
Hewraman text diye anılır Pir Şaliyar’ın evi ve evin önünde “Hu” nidaları yankılanıp göğe karışır.
Düğün zaman içerisinde festivale dönüşmüş. Ocak ayının son günlerinde iran kökenli olanlar ve ritüeli merak eden turistler bölgeye akın eder.
Bu bir bölgeye yapılan turistik bir gezi değil farklı bir kültüre misafir olmaktır.
Bu kutlamanın kökeninin bölgedeki Kürtlerin İslamlaşmasından sonraki döneme dayandığı yazılır. İran- Hewraman Kürtlerinin eski dinleri bilindiği üzere zerdüştlüktür.
Dolayısıyla Pir Şaliyar da zerdüşt idi.
Hewraman; Pilingan köyü, Nav köyü, Serpir köyü ve daha birçok kaza ve köyde ayrı ayrı yapılır. Fakat festival Pilingan Köyünde düzenlenir.
Zagros Dağları’nın derin vadilerinin dik yamaçlarında taraçalar halinde yükselen, birer motif gibi alt alta sıralanan taş evlerde hem bölgenin yerlileri hem izlemeye gelenler soğuğa aldırmadan zikir ve müzik ile kendinden geçenleri izlerler.
